PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
Để chuẩn bị cho trẻ ngày hôm nay trở thành những chủ nhân trong tương lai của đất nước có phẩm chất đạo đức, và phát huy một cách tích cực toàn diện về mọi mặt... thì ngay từ bây giờ, giáo dục Mầm non phải giúp trẻ hứng thú với việc học và phát triển khả năng suy nghĩ trở thành người năng động, tích cực, chủ động và sáng tạo trong mọi hoạt động và hiểu biết về thế giới xung quanh.
Cùng với chương trình Chăm sóc - giáo dục Mầm non hiện nay là lấy trẻ làm trung tâm, các con sẽ phải tự giác, phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của mình. Tính tích cực chủ động sáng tạo của trẻ không phải là thuộc tính sẵn có, mà nó là "sản phẩm" của một quá trình giáo dục và nuôi dưỡng trong một môi trường đặc biệt, đó là môi trường Giáo dục Mầm non. Do vậy, vai trò của người giáo viên mầm non trong việc phát huy tính tích cực chủ động, sáng tạo của trẻ đóng một vai trò đặc biệt quan trọng và có ảnh hưởng rất lớn. Giáo viên là người "trung gian" tổ chức môi trường lồng ghép các hoạt động phù hợp với trình độ phát triển của mỗi trẻ. Để có đầy đủ mọi cơ sở lý luận làm nền tảng cho việc giải quyết vấn đề thì trước hết chúng ta phải hiểu được "thế nào là sáng tạo đối với trẻ mẫu giáo". Sáng tạo là tìm ra những cái mới, cách giải quyết mới, không bị gò bó, phụ thuộc vào cái đã có. Những biểu hiện của tính tích cực chủ động, sáng tạo ở trẻ là: Trẻ thích thú chủ động tiếp xúc, hoạt động khám phá tìm hiểu các đối tượng gần gũi xung quanh. Trẻ chủ động độc lập, tự tin thực hiện nhiệm vụ được giao hay tự chọn. Trẻ sử dụng thao tác tư duy như phân tích, tổng hợp, so sánh, phân loại... vào nhận thức của mình để hoàn thành công việc được tốt.
Để phát huy một cách cao nhất về tính tích cực chủ động và sáng tạo của trẻ trong các hoạt động, giáo viên cần nhận ra những dấu hiệu về tính tích cực chủ động sáng tạo ở mỗi trẻ, nhằm tìm ra những phương pháp giảng dạy đúng đắn và thiết kế những nội dung và hình thức hoạt động phù hợp với khả năng nhận thức của trẻ. Qua đó, cần có những biện pháp kịp thời để khắc phục tính thụ động và phát huy khả năng tích cực, chủ động, sáng tạo cho trẻ, là một giáo viên giảng dạy lớp mẫu giáo 5 - 6 tuổi. Tôi thấy bản thân mình có vai trò rất lớn trong việc giúp trẻ phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo cho trẻ, giúp trẻ mạnh dạn, tự tin và phát triển một cách toàn diện. Chính vì vậy tôi đã tìm ra “Biện pháp phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo cho trẻ Mẫu giáo 5 - 6 tuổi trường mầm Bình Định”
PHẦN II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1. Thực trạng việc tổ chức phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi trường mầm non Bình Định
a) Ưu điểm:
- Nhà trường thường xuyên tổ chức các buổi tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên nâng cao hiểu biết, kiến thức về chăm sóc và giáo dục trẻ có thêm kỹ năng về quản lý nhóm lớp và kỹ năng rèn luyện cho trẻ.
- Được nhà trường, chính quyền địa phương quan tâm đầu tư cơ sở vật chất, trang thết bị dạy và học khá đầy đủ khang trang hiện đại
- Lớp có 2 giáo viên đứng lớp đều có kinh nghiệm và có trách nhiệm đối với lớp, với trẻ. Giáo viên nhanh nhẹn, tích cực trong mọi công việc, nắm được tâm sinh lý của trẻ và những thói quen của trẻ hằng ngày.
- Luôn nhận được sự giúp đỡ của chị em đồng nghiêp
- Trẻ đi học đều, trẻ ở lứa tuổi mẫu giáo lớn nên đã có kiến thức và kỹ năng nhất định. Trẻ mạnh dạn ham học hỏi và thích khám phá tìm hiểu thế giới xung quanh trẻ.
- Đa số phụ huynh rất nhiệt tình trong công tác phối hợp giữa gia đình và nhà trường, lớp về chăm sóc giáo dục trẻ, cung cấp hỗ trợ nguyên vật liệu, phế liệu để phục vụ giáo viên làm đồ dùng, đồ chơi cho các cháu hoạt động, quan tâm đến chất lượng học và chơi của con em mình.
b) Hạn chế và nguyên nhân
* Hạn chế:
- Một số trẻ trong lớp còn chậm về khả năng nhận thức, một số trẻ quá hiếu động nhưng khi cô đặt câu hỏi, hay đưa ra tình huống thì trẻ lại im lặng, không trả
lời, nên việc giáo dục cho trẻ còn gặp khó khăn.
- Với xu thế hiện nay, nhiều gia đình có điều kiện nên chiều chuộng con thái quá, trẻ được chiều chuộng và bao bọc quá nhiều nên sự chủ động của trẻ, sự tích cực sáng tạo của trẻ sẽ rất hạn chế, trẻ còn rập khuôn, có thói quen thụ động và ỷ lại, trẻ chưa chủ động, chưa tự giác trong các hoạt động.
- Một số phụ huynh đi làm công nhân, đi làm xa nên ít có thời gian với con phần lớn là nhờ vào ông bà dẫn đến rất khó khăn cho cô giáo trong việc giáo dục trẻ tại lớp.
* Nguyên nhân của những hạn chế:.
+ Số lượng học sinh trong lớp đông, khả năng nhận thức của trẻ là không đồng đều nên ảnh hưởng nhiều đến việc phát huy tích cực chủ động sáng tạo cho trẻ
+ Trong thực tế giáo viên đôi lúc còn thiếu chủ động trong việc giảng dạy, còn phụ thuộc quá nhiều vào tài liệu, vào CNTT vẫn còn nặng việc cung cấp kiến thức chưa chú trọng đến việc phát huy tính chủ động tích cực của trẻ.
+ Hiện nay nhiều gia đình thường xuyên lạm dụng máy tính, điện thoại thông minh để cho trẻ chơi. Trẻ ít được tiếp xúc với môi trường xung quanh để khám phá và trải nghiệm cuộc sống mình.
Từ những hạn chế trên vào đầu năm học 2021 - 2022, tôi tiến hành khảo sát trẻ kết quả như sau
* Kết quả khảo sát thực tế trước khi thực hiện biện pháp: Khảo sát 39 trẻ
| TT | Nội dung | Tổng số trẻ | Trẻ đạt | Tỷ lệ % | Trẻ chưa đạt | Tỷ lệ % |
| 1 | Trẻ hoạt động tích cực vào môi trường đã tạo trong lớp | 39 | 19 | 48 | 20 | 52 |
| 2 | Trẻ biết thể hiện khả năng, chủ động nói lên suy nghĩ của bản thân | 39 | 19 | 48 | 20 | 52 |
| 3 | Kỹ năng sử dụng đồ dùng, đồ chơi trong lớp. | 39 | 20 | 52 | 19 | 48 |
| 4 | Trẻ hứng thú tham gia các hoạt động. | 39 | 15 | 39 | 3 | 61 |
| 5 | Trẻ biết tạo ra sản phẩm sáng tạo với những nguyên vật liệu đồ dùng, đồ chơi. | 39 | 16 | 41 | 23 | 59 |
2. Biện pháp phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi trường mầm non Bình Định
* Biện pháp 1: Tạo môi trường phong phú lôi cuốn để phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo cho trẻ.
Một môi trường tốt sẽ có tác dụng làm tăng cường củng cố và phát triển toàn diện cho trẻ. Ngược lại nếu trong một môi trường xấu sẽ có ảnh hưởng không tốt đến kìm hãm hoạt động sáng tạo của trẻ.
Chính vì thế, xây dựng môi trường giáo dục ngoài lớp học an toàn, đẹp, hấp dẫn trẻ, có thể xây khu vui chơi phát triển vận động khu vực chơi với đồ chơi ngoài trời (cầu trượt, đu quay, bập bênh, nhà bóng…); khu vực chơi “giao thông”; khu vực chơi trải nghiệm với đất, cát, nước, đá, sỏi…; khu vực trẻ trồng rau, trồng cây và chăm sóc cây cối, con vật nuôi; khu chơi với các nhân vật cổ tích, hay còn gọi là “vườn cổ tích”; khu “sân khấu ngoài trời”, khu trồng cỏ, trồng hoa, trồng cây cảnh, cây ăn quả, cây bóng mát trên sân trường; khu tạo sân cỏ… hệ thống đường đi lối lại trên sân; độ rộng của cổng và biển trường; khu đặt bảng tuyên truyền… Môi trường giáo dục phải thực sự an toàn và có tính thẩm mỹ cao, thuận tiện mang tính giáo dục có ý nghĩa to lớn không chỉ đối với sự phát triển thể chất của trẻ, mà còn thỏa mãn nhu cầu nhận thức, mở rộng hiểu biết của trẻ, kích thích trẻ hoạt động tích cực, sáng tạo.
* Trang trí lớp học phong phú hấp dẫn lôi cuốn trẻ
Đối với môi trường trong lớp học không thể thiếu những góc chơi của trẻ. Để lớp học thêm lôi cuốn trẻ, các cô giáo cần tạo nên một môi trường lớp học với những hình ảnh màu sắc sinh động, những nhân vật và ngộ nghĩnh. Môi trường cần có không gian, cách sắp xếp phù hợp, gần gũi, quen thuộc với cuộc sống thực hàng ngày của trẻ; luôn thay đổi để tạo ra sự hấp dẫn mới lạ đối với trẻ.
Không chỉ thay đổi nội dung chơi, việc thay đổi hình thức chơi cũng quan trọng không kém. Đối với trẻ, trẻ rất thích khám phá những thứ mới lạ hấp dẫn, và dễ nhàm chán với những thứ hàng ngày được tiếp xúc, được hoạt động. Hiểu được tâm lý ấy nên tôi thường xuyên thay đổi hình thức các góc chơi để thu hút trẻ. Các góc hoạt động được xây dựng khác nhau nhằm tạo điều kiện cho trẻ hoạt động cá nhân hoặc theo nhóm nhỏ được nhiều hơn, hình thức hoạt động phong phú, đa dạng hơn, thỏa mãn nhu cầu phát triển về nhiều mặt của trẻ như: nhận thức, tình cảm, ngôn ngữ, tính xã hội, kỹ năng thao tác. Khi bố trí các góc tôi chia lớp thành các khu vực chơi khác nhau. Tôi chú ý bố trí các góc chơi động và góc chơi tĩnh càng cách xa nhau càng tốt để tránh ảnh hưởng lẫn nhau.
Thay đổi thường xuyên vị trí giá đựng đồ chơi và học liệu để luôn tạo cảm giác mới đối với trẻ, cung cấp các góc hoạt động theo ý thích. Các đồ dùng nào đã quá cũ cần phải thay thế, làm sao để các góc trở nên hấp dẫn đối với trẻ và kích thích trẻ chơi. Sắp xếp, bố trí các đồ dùng đồ chơi sao cho trẻ dễ dàng lấy và thực hành, trải nghiệm trong mỗi buổi chơi.
Tôi không cố định khu vực các góc chơi mà tôi thường xuyên di động để trẻ không nhàm chán bằng cách thay đổi biển tên góc đa dạng, gần gũi với trẻ.Với tiêu chí lấy trẻ làm trung tâm, trẻ được chơi theo ý thích ở lớp tôi mỗi trẻ có một ảnh ký hiệu, hôm nay trẻ chơi góc này, ngày mai trẻ chơi góc khác ,trẻ sẽ gắn ảnh vào góc chơi ưa thích của mình.Vì vậy ở lớp tôi, mỗi góc chơi có các hình ảnh hướng dẫn trẻ chơi tại các góc, rất linh hoạt trẻ có thể về góc bàn bạc, thảo luận cách chơi và tự chơi theo hướng dẫn trên.Và kết quả cho thấy trẻ lớp tôi rất mạnh dạn, tự tin, hoạt động nhóm tốt, kỹ năng chơi tốt, luôn tích cực chủ động, sáng tạo trong khi chơi.
Làm thật nhiều đồ dùng, đồ chơi khác nhau cả về hình dáng và màu sắc; mua - sưu tầm nhiều sách báo, chuyện tranh đặc biệt là truyện tranh và truyện cổ tích, cắt dán hình ảnh những truyện tranh sáng tạo theo chủ đề... Đồ chơi hữu hiệu cho sự phát triển của trẻ bao gồm: đồ chơi xếp hình, đồ chơi lắp ghép, khám phá khoa học, giấy, màu vẽ, nhạc cụ… Ngoài ra, trang bị thêm một số loại đồ chơi phát triển vận động ở trẻ như: đồ chơi xúc cát, dụng cụ nhà bếp… Đặc biệt là các loại đồ chơi trên cần được cọ rửa, vệ sinh định kỳ để đảm bảo sự an toàn, ngăn ngừa bệnh dịch cho trẻ.
Hình ảnh 1 - Môi trường trong lớp học cho trẻ hoạt động sáng tạo.
* Tạo môi trường giao tiếp giữa cô với trẻ
Cô giáo có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hình thành và phát triển tích cực chủ động sáng tạo cho trẻ.
+ Cô giáo luôn luôn vui vẻ khi ở bên trẻ
Nụ cười có thể đưa tôi và trẻ đến gần nhau hơn. Mỗi khi trẻ làm sai một cái gì đó, nếu tôi nở một nụ cười và trò chuyện giúp bé hiểu lỗi sai và khắc phục sẽ hiệu quả hơn cô trừng mắt và la mắng trẻ, trẻ sẽ không biết trẻ sai chỗ nào, mà còn làm trẻ sợ, không dám kể với cô tại sao như vậy. Vì vậy khi ở bên trẻ cô giáo nên cố gắng tạo tâm lí vui vẻ để trẻ cảm thấy an toàn. Khi đó chắc chắn trẻ sẽ tham gia hoạt động tích cực và nói ra nhu cầu của bản thân trẻ cùng cô.
+ Trò chuyện nhiều cùng trẻ đặt các câu hỏi mở khuyến khích trẻ trả lời
- Nói chuyện với trẻ trong quá trình dạy trẻ cần thay đổi ngữ điệu và giọng nói sao cho phù hợp với nội dung và hoàn cảnh giao tiếp.
- Gọi trẻ và khuyến khích đưa ra ý kiến, động viên và tiếp nhận tất cả các ý kiến của trẻ để giúp trẻ phát huy hết khả năng của mình
+ Sử dụng câu hỏi vì sao? Như thế nào? Theo con con sẽ phải làm gì? Và kiên nhẫn đợi bé trả lời câu hỏi
* Biện pháp 2: Lấy trẻ làm trung tâm lựa chọn nội dung, hình thức tổ chức các hoạt động phù hợp với khả năng, hứng thú và kinh nghiệm của trẻ.
Những nội dung khi xây dưng cần phải gần gũi để trẻ được học, trải nghiệm phát huy khả năng tích cực chủ động và sáng tạo cho trẻ vì trẻ phát triển tốt về mọi mặt khi được tham gia các hoạt động. Trẻ hoạt động càng tích cực thì sự phát triển của trẻ cả về thể lực lẫn trí tuệ càng nhanh.
Thông qua hoạt động trẻ được cuốn hút vào sự tự lực tìm tòi khám
phá, trải nghiệm để chiếm lĩnh các tri thức, kĩ năng của cuộc sống. Nhờ có hoạt động chức năng, sinh lý của trẻ được phát triển, các giác quan được hoàn thiện, kiến thức trở nên phong phú và chính xác hơn.
Giáo viên phải tìm hiểu khả năng của trẻ bằng cách cho trẻ được trao đổi trò chuyện, thảo luận, tự thể hiện và đưa ra ý kiến của mình, giáo viên theo dõi, lắng nghe, nắm bắt ý tưởng, nhu cầu, nguyện vọng của trẻ để đưa vào nội dung hoạt động những vấn đề mà trẻ quan tâm, mong muốn khám phá.
Ví dụ: Với chủ đề thực vật giáo viên có thể mang hạt đến cho trẻ ươm hạt sau đó cho trẻ tưới nước, chăm cây và theo dõi quá trình nảy mầm và sự phát triển của cây, khuyến khích trẻ nói về cây xanh. Cho trẻ nêu các câu hỏi và ý tưởng.
Làm mới nội dung hoạt động. Trong quá trình hoạt động giáo viên cần nắm bắt kịp thời xem trẻ đã tìm nội dung đến đâu, có còn hứng thú nữa không? Nếu không còn hứng thú nữa thì nên tìm hiểu chủ đề mới, nội dung mới.
Gắn nội dung hoạt động của trẻ trong chương trình với hoàn cảnh sống cụ thể gần gũi với trẻ, bổ sung vào nội dung hoạt động những sự vật, hiện tượng có ở địa phương. Ví dụ: Khi cho trẻ tiếp xúc làm quen với các tác phẩm văn học chúng ta có thể lồng ghép nói khai thác thêm sự hiểu biết của trẻ, khơi gợi cho trẻ thêm tự hào về quê hương của mình.
Yêu cầu trẻ về nhà quan sát tìm hiểu thực tế cuộc sống xung quanh, sau đó đến lớp trình bày, thảo luận cùng chia sẻ kinh nghiệm. Ví dụ : Cho trẻ về nhà quan sát tìm hiểu những động vật nuôi trong nhà để trẻ phân biệt những đặc điểm giống nhau và khác nhau giữa các con vật. Cho trẻ tìm hiểu xem muốn xây được nhà thì trước tiên ta phải làm gì và làm như thế nào để hoàn thành ngôi nhà.
Cần tổ chức các hoạt động đặt trẻ vào trung tâm của quá trình giáo dục, tạo mọi cơ hội cho trẻ tham gia vào các hoạt động. Cho trẻ được học qua thực tế qua việc làm, qua khám phá tìm tòi. Cần gây hứng thú trực tiếp cho trẻ bằng trải nghiệm, trẻ được quan sát, khuyến khích trẻ chủ động nói ra những điều mình cảm nhận được để nói lên nhận xét cá nhân, khuyến khích trẻ nói ra càng nhiều càng tốt, có thể đầy đủ hay chưa đầy đủ; đúng hay chưa đúng không quan trọng mà chỉ cần trẻ dám nói và được nói ra. Nhờ đó mà trẻ rất tự tin nói ra những điều mình suy nghĩ.
Để phát triển ở trẻ tính tích cực, sáng tạo thì chúng ta cần cho trẻ tự nêu ý kiến của mình, tự mình nêu ý tưởng, chú ý đến từng cá nhân trẻ trẻ tham gia trả lời đóng góp ý kiến của mình chứ không phải trả lời “a dua” theo bạn, theo lớp. Ðó là một hình thức học “vẹt” mà chúng ta cần tránh, vô tình sẽ trở thành thói quen xấu, tạo tính ỷ lại, thụ động ở trẻ. Trong bất cứ hoạt động nào, giáo viên cũng cần cho nhiều trẻ được đóng góp ý kiến, ý tưởng, đặc biệt chú ý nhiều hơn và thường xuyên khuyến khích những trẻ rụt rè, nhút nhát đứng lên phát biểu ý kiến trả lời các câu hỏi của cô giáo.
Ở hình thức này, giáo viên khai thác khả năng hoạt động của trẻ, tạo mọi cơ hội để trẻ phát triển khả năng khám phá tìm tòi, trải nghiệm những đối tượng nhận thức. Tôn trọng đồng cảm với nhu cầu của trẻ, tạo cơ hội cho trẻ thích ứng hòa nhập với cuộc sống xung quanh. Kích thích động cơ bên trong của trẻ, gây hứng thú lôi cuốn trẻ vào các hoạt động, tạo tình huống có vấn đề cho trẻ hoạt động đặc biệt là hoạt động nhận thức. Khuyến khích trẻ tham gia tích cực vào các hoạt động tôn trọng sự suy nghĩ sáng tạo của trẻ, chống gò ép, áp đặt làm trẻ thụ động.
Lấy trẻ làm trung tâm còn thực hiện bằng phương pháp hoạt động theo nhóm. Trong nhóm mỗi thành viên đều phải làm việc hăng hái, chẳng thể ỷ lại vào một đôi người hiểu biết và năng động hơn. Các thành viên trong nhóm giúp đỡ nhau tìm hiêu vấn đề nêu ra trong không khí thi đua với các nhóm khác. Kết quả làm việc của mỗi nhóm sẽ đóng góp vào kết quả học hỏi chung của cả lớp. Để diễn đạt kết quả làm việc của nhóm trước toàn lớp , nhóm sẽ cử ra một đại diện hoặc mỗi thành viên sẽ trả lời một phần nếu nhiệm vụ giao cho nhóm là khá phức tạp. Từ đó, trẻ sẽ trở nên năng động, tích cực và sáng tạo hơn.
Hình 2 - Cho trẻ họạt động theo nhóm
* Biện pháp 3: Tạo ra các tình huống có vấn đề, kích thích trẻ suy nghĩ và tìm kiếm phương thức giải quyết giúp trẻ Phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo.
Tập trung sự quan tâm, chú ý, hứng thú của trẻ và đặt ra các vấn đề mà trẻ chưa giải quyết được bằng cách lần lượt đưa ra một số câu hỏi cho trẻ liên hệ kinh nghiệm bản thân, trao đổi, thể hiện, sau đó nêu vấn đề về những điều mà tất cả đều muốn biết để gây tò mò, kích thích nhu cầu muốn tìm hiểu ở trẻ. Ví dụ: Khi tìm hiểu về các loại “côn trùng” nên xoay quanh các câu hỏi như: Loại “côn trùng” nào các con biết? Côn trùng nào có ích? Vì sao con biết? Côn trùng nào có hại? đối với các côn có hại thì các con phải làm gì?...
Thông thường các tình huống có vấn đề đều do giáo viên đưa ra nâng cao dần mức độ khái quát hóa tri thức, tận dụng các tình huống xảy ra xung quanh trẻ hoặc những tình huống xuất phát từ bản thân trẻ... và kích thích trẻ tự trả lời, tự giải đáp những thắc mắc đó.
Giáo viên động viên trẻ suy nghĩ, cùng tham gia xây dựng, bàn phương án tự tìm lấy câu trả lời hoặc cách giải quyết vấn đề . Khi trẻ đặt câu hỏi, giáo viên nên đưa thêm các câu hỏi dạng: “Vậy con nghĩ như thế nào? Chúng ta cùng nghĩ xem cần phải làm gì? ” nhằm thu hút trẻ trò chuyện để cùng nhau tìm kiếm câu trả lời.
Ví dụ: Khi đàm thoại với trẻ về câu truyện Ai đáng khen nhiều hơn. Cô sẽ đưa ra tình huống nếu con là thỏ em khi gặp bạn nhím nếu bạn nhím xin hoa con sẽ làm thế nào? Vì sao? Hoặc trong giờ chơi ở góc cô sẽ tạo tình huống em bé đói rồi bố mẹ phải làm gì nhỉ? Trẻ sẽ đưa ra ý kiến cho con ăn hoặc cho con uống sữa. * Biện pháp 4: Tăng cường sử dụng yếu tố chơi và trò chơi để phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo cho trẻ.
Đối với trẻ mầm non, hoạt động vui chơi chiếm vai trò chủ đạo trong hoạt động của trẻ ở trường. Trẻ mầm non “Học mà chơi, chơi mà học”, qua hoạt động vui chơi trẻ nhận thức được thế giới xung quanh, qua vui chơi trẻ được thể hiện tích tích cực, chủ động và sáng tạo của bản thân mình.
Sự tích cực, chủ động, sáng tạo của trẻ được thể hiện qua trò chơi đóng kịch, trẻ được đóng các vai khác nhau trong xã hội, trẻ đóng vai và tái hiện lại những gì trẻ nhìn thấy trong cuộc sống. Tất cả những kiến thức và kinh nghiệm cuộc sống mà trẻ có sẽ được trẻ thể hiện qua họat động vui chơi. Trong quá trình trẻ chơi, cô giáo cần tôi chú trọng đến việc tạo các tình huống khi trẻ đóng vai để trẻ tìm cách giải quyết, cũng như quan sát những điều trẻ thể hiện được những kiến thức mà trẻ đã có, ngoài ra trẻ còn có thể sáng tạo thêm một số câu nói làm cho kịch bản hay hơn mà vẫn không thay đổi nội dung của câu chuyện.
Bên cạnh đó, sự chủ động sáng tạo của trẻ còn được phát triển khi trẻ tham gia vào các hoạt động chơi khác như chơi ở các góc (Bán hàng, làm bác sỹ, Chăm sóc vườn thiên nhiên…); chơi ngoài trời (Trò chơi dân gian, tham quan dạo chơi, quan sát); chơi theo ý thích vào các giờ đón trẻ, hoạt động chiều...
Ví dụ 1 : Trong hoạt động góc, khi chơi đóng vai bác sỹ khám bệnh cho bệnh nhân, trẻ sẽ phải biết được thái độ của Bác sỹ đối với bệnh nhân, biết dùng tai nghe để khám bệnh cho mọi người, biết được cách khám bệnh, các dụng cụ cần thiết cho bác sỹ, biết được một số bệnh thường gặp dễ bị mắc phải, biết được sức khỏe quan trọng với con người và từ đó đòi hỏi trẻ phải tích cực, chủ động thì mới đảm nhận được vai chơi của mình.
Ví dụ 2: Thông qua hoạt động góc, ở góc phân vai, chơi làm người bán hàng. Trẻ được cô giáo hướng dẫn cách giao tiếp giữa người mua và người bán, từ đó trẻ học cách giao tiếp , ứng xử với mọi người xung quanh.
Hình 3- Trẻ đóng vai bán hàng và người mua hàng.
Ví dụ: người bán thì phải chào hỏi đầy đủ, mời khách mua hàng, khi nhận tiền phải cảm ơn. Người mua thì phải hỏi giá cả, khi hỏi cũng phải có đầu đuôi, như thế mới là người lịch sử. Từ đó trẻ sẽ có kỹ năng giao tiếp phù hợp trong cuộc sống, tạo nên sự tự tin, mạnh dạn và chủ động ở trẻ hơn.
Cô thường xuyên thay đổi và làm nhiều bài tập mở giúp trẻ tích cực hơn, phát triển tư duy sáng tạo cho trẻ.
Hình 4- Tạo bài tập mở cho trẻ sáng tạo.
. * Biện pháp 5: Cho trẻ thực hành trải nghiệm giúp trẻ phát huy tích cực chủ động sáng tạo
Đây là biện pháp vừa phát huy được tính tích cưc chủ động sáng tạo vừa giúp trẻ nắm được kiến thức một cách chủ động, hứng thú kích thích được sự tò ham hiểu biết cho trẻ
+ Làm thí nghiệm
Phương pháp thí nghiệm là phương pháp cho trẻ thực hành để tạo ra kết quả kiểm nghiệm một sự vật tạo dựng trong thiên nhiên, đây chỉ là thí nghiệm hết sức đơn giản, nhưng đối với trẻ lại vô cùng mới lạ và hấp dẫn khơi gợi sự hứng thú, tìm tòi khám phá thế giới xung quanh
Tôi cho trẻ quan sát và tiến hành thí nghiệm với nhiều nội dung khác nhau: Hiện tượng nước bốc hơi, hình dạng khác nhau của nước, các lớp chất lỏng, nước có màu gì? chất gì hòa tan trong nước? nước biến đi đâu?...
+ Cho trẻ làm thí nghiệm chìm nổi: giúp trẻ khả năng tư duy, phán đoán tích cực
Cho trẻ quan sát, nhận xét tên gọi vật thí nghiệm nặng hay nhẹ sau đó đoán xem đồ dùng đó khi thả vào nước sẽ chìm hay nổi.
+ Cho trẻ làm thí nghiệm về nước đổi màu
- Chuẩn bị: Hai chậu to nước sạch, giấy màu, rác
- Cách tiến hành: Cô cho trẻ quan sát 2 chậu nước sạch sau đó cho trẻ thả một số giấy màu vào 1 chậu nước sạch, còn lại một chậu nước sạch để nguyên. Khi giấy màu, rác ngấm nước và bắt đầu chuyền màu, cho trẻ nêu nhận xét. Tôi đưa ra một số câu hỏi như: Ai phát hiện ra bây giờ hai chậu nước này so với lúc cô chuẩn bị như thế nào? Tại sao chậu nước này trong còn chậu nước kia lại bị đục? Vì sao nước chuyển màu? Phương pháp này giúp trẻ khám phá ra nhiều điều mới lạ trong thiên nhiên và nắm được một số biến đổi của sự vật hiện tượng mang tính quy luật. Nhờ đó sẽ hình thành ở trẻ vốn tri thức tiền khoa học, tạo tiền đề học tập giúp trẻ phát triển tư duy trí tưởng tượng
Hình 5- Trẻ làm thí nghiệm
+ Tổ chức cho trẻ làm đồ dùng đồ chơi tự tạo từ các nguyên vật liệu thiên nhiên phế liệu.
Bên cạnh việc cho trẻ thăm quan, làm thí nghiệm tôi kết hợp với giáo viên cùng lớp tìm kiếm, lựa chọn những mẫu đồ dùng, đồ chơi đơn giản được tận dụng từ nguyên vật liệu thải bỏ để hướng dẫn trẻ cùng thực hiện để làm phong phú hơn ngân hàng đồ chơi tại lớp cho trẻ.
Tạo sự hứng thú cho trẻ khi được khám phá các loại nguyên vật liệu ấy và tự tay mình làm những món đồ chơi mình thích. Tôi giải thích cho trẻ, sử dụng vật liệu phế thải để làm đồ chơi, trang trí lớp là những ý tưởng sáng tạo.
Những đồ dùng giáo viên cho trẻ làm đa số từ các nguyên vật liệu gần gũi nhất, dễ tìm thấy nhất ở bất cứ nơi đâu. Ví dụ như rơm, lá cây, chai nước ngọt, hộp sữa, đĩa CD, ống hút, vỏ sò, ốc, hến…Với những nguyên vật liệu đó, cô và trẻ có thể thao tác, làm nên những con vật hay đồ dùng, đồ chơi rất sáng tạo sử dụng cho nhiều hoạt động khác nhau. Để có thể làm được những đồ dùng, đồ chơi đẹp, hấp dẫn, bắt buộc và đòi hỏi trẻ phải tích cực suy nghĩ, chủ động và sáng tạo để có thể tìm ra cách làm hiệu quả nhất và đẹp nhất dựa trên sự hướng dẫn cơ bản của cô giáo. Có thể cùng một nguyên vật liệu mà trẻ có thể làm được nhiều đồ dùng đồ chơi khác nhau, hay một đồ dùng đồ chơi có thể sử dụng cho nhiều hoạt động. Từ đó, tạo cơ hội để phát huy tính tích tích cực, chủ động và sáng tạo ở trẻ.
Ví dụ: Con trâu: Dùng lá mít tạo thành hình con trâu sau đó dùng giấy đề can cắt, dán trang trí các chi tiết. Cái cày, cái cuốc, con dao: Dùng gỗ đẽo thành hình cái cày, cái cuốc, con dao; Cái kéo: Dùng xốp cắt 2 lưỡi kéo sau đó ghép thành hình cái kéo; Cái cân: Dùng hộp nước rửa bát cắt thành hình cái cân sau đó cắt hình cái đĩa cân; Xe chỉ: Dùng tre vót các lan của xe chỉ sau đó ghép thành hình cái xe chỉ; Guồng nước: Dùng tre vót các lan ghép thành hình cái guồng nước; Thớt: Dùng gỗ gót thành hình cái thớt sau đó dung giấy giáp xoa nhẵn; Xe tăng: Dùng can nước rửa bát lam thân xe lấy lắp can làm bánh xe tang; Xe ca: Dùng can nước rửa bát cắt các lỗ nhỏ thành các cửa sổ sau đó dung xốp cắt ghế xe, dung sốp tranh trí phía ngoài; Xe lu: Dùng hộp nước bát làm thân xe, sau đó cắt bánh xe dung xốp tranh trí đền xe, bánh xe; Máy khâu: Dùng hộp bìa mì tôm cắt các mảnh nhỏ sau đó ghép lại thành hình máy khâu; Dùi đục: Dùng dao vót thành hình cái rùi; Quang gánh: Dùng dao vót tre thành nan sau đó ghép 2 nan lại với nhau thành hình cái quang; Xe đẩy: lấy lọ rửa bát cắt thành hình, lấy thép uốn chân, giá đỡ thành hình cái xe đẩy; Xẻng: Dùng can nước rửa bát cắt thành hình lưỡi xẻng, sau đó dung cấy trẻ nhỏ cắt cán xẻng sau đó ghép thành hình cái xẻng; Dao xây, bay xây, cái bào, bàn xoa: Dùng gỗ vót thành hình dao xây, bay xây, cái bào, bàn xoa; Bàn ghế: Dùng rơm bện thành hình cái ghế, cái bàn; Tủ: Dùng hộp nước rửa rửa bát cắt thành hình cái tủ; Mẹt: Dùng tre vót lan sau đó đan lại với nhau thành mảnh, làm miệng mẹt sau đó đan lại với nhau thành rổ
Việc thu gom những vật liệu bỏ đi, sách báo cũ, chai, lọ, vỏ hộp, giấy một mặt, mẩu gỗ...cô cùng trẻ làm đồ chơi từ các vật liệu phế thải, đã tạo ra nguồn phong phú đồ dùng để học, đồ chơi, để trang trí lớp. Tôi cho rằng làm tốt công tác này thì hiệu quả giờ học được tăng cao, hình thành ở trẻ tính kiên trì, tiết kiệm giúp trẻ tích cực chủ động và sáng tạo hơn
Hình 6- Trẻ sử dụng nguyên vật liệu thiên nhiên để tạo ra sản phẩm bằng trí tưởng tượng của cá nhân mình
+ Tổ chức cho trẻ tham quan, dạo chơi ngoài trời
Tôi tổ chức cho trẻ được trực tiếp quan sát với môi trường tự nhiên nơi trẻ sống, nguồn nước, trang trại, vườn cây, di tích lịch sử… Tôi đưa ra một số câu hỏi nhằm tạo hứng thú, từ đó giúp trẻ củng cố thêm kiến thức thực tế giúp trẻ mạnh dạn sáng tạo và tích cực hơn
Hoạt động ngoài trời là hoạt động cần phải đảm bảo tính tích cực, hoạt động
của trẻ làm giàu và củng cố kiến thức cho trẻ về môi trường xung quanh, giáo dục cho trẻ những thói quen hành vi của mình nơi công cộng. Qua hoạt động tôi cho trẻ được quan sát cây cối, các loại hoa, các loại rau… giúp cho trẻ biết gieo hạt chăm sóc và bảo vệ cây, không hái hoa bẻ cành, quét dọn vệ sinh sân trường bằng những dụng cụ làm bằng đồ phế thải trẻ rất vui thích và hứng thú hoạt động.
VD: Tôi cho trẻ quan sát về các loại rau ở trong vườn trường trẻ sẽ được nói lên những gì mà trẻ thấy như đặc điểm của các loại rau, lợi ích của chúng như thế nào? Làm thế nào để chúng ta có rau ăn hàng ngày? Nếu không tưới nước và nhổ cỏ cho rau thì chuyện gì sẽ xảy ra? Vì sao?… Với những câu hỏi mở như vậy trẻ sẽ đưa ra ý kiến của mình từ đó trẻ thể hiện tính độc lập cá nhân, mạnh bạo hơn, tự tin hơn. Đồng thời kích thích được tính ham hiểu biết của trẻ.
Vào những giờ hoạt động ngoài trời, tôi thường trò chuyện cùng trẻ về ích lợi của cây xanh như cây xanh đóng góp rất lớn trong việc bảo vệ bầu khí quyển, làm cho không khí trong lành, cây xanh còn cung cấp cho trẻ nhiều hoa thơm quả ngọt… cung cấp cho con người thức ăn, thuốc chữa bệnh.
Bên cạnh đó, tôi còn hướng dẫn trẻ biết tận dụng các chiếc lá vàng, cây cỏ trong vườn làm ra những con vật gần gũi như: con mèo, con trâu… hay cho trẻ chơi bán hàng, nấu ăn, làm nón, quần áo… hay hướng dẫn trẻ tạo ra các sản phẩm tạo hình. Qua đó trẻ được học bằng chơi chơi mà học giúp trẻ có nhiều ý tưởng sáng tạo.
Ngoài ra, tôi còn chuẩn bị nhiều loại hạt như: Hạt đỗ, ngô, lạc… những loại hạt dễ nảy mầm để trẻ dễ thực hành tra hạt và theo dõi sự nảy mầm và phát triển của cây. Khi cây lớn trẻ chăm sóc cây như thế nào để cây cho quả, từ đó giáo dục trẻ biết thành quả lao động của con người.
Như vậy, khi trẻ tham gia hoạt động ngoài trời kiến thức sẽ được khắc sâu trẻ học mà không biết là mình đang học. Đó sẽ là nền tảng giúp trẻ khám phá tìm hiểu môi trường xung quanh một cách tích cực và chủ động.
3. Kết quả áp dụng thực tiễn
a. Kết quả đạt được
* Đối với bản thân.
Bản thân đã rút được những bài học kinh nghiệm quý sau:
- Tích cực chủ động tìm tòi, học hỏi, sưu tầm các nguyên vật liệu khác nhau để xây dựng môi trường học tập cho trẻ sạch, đẹp, an toàn, thân thiện nhằm thực hiện tốt chương trình giáo dục mầm non mới và phong trào thi đua: “Xây dựng trường học xanh - an toàn thân thiện - học sinh tích cực”.
- Tổ chức tốt cho trẻ hoạt động với môi trường học tập trong lớp và ngoài lớp
- Xây dựng được mối quan hệ thân thiện giữa giáo viên và giáo viên, giáo viên và trẻ; đoàn kết, gắn bó với phụ huynh trong việc tuyên truyền phối hợp nâng cao chất lượng CS-GD trẻ và hỗ trợ lớp về vật chất cũng như tinh thần trong các hoạt động CS - GD trẻ.
- Tổ chức các hoạt động tập thể gần gũi vui tươi lành mạnh cho trẻ.
* Đối với trẻ.
Trẻ đã có thái độ hứng thú chú ý và lắng nghe sự hướng dẫn của cô giáo. trẻ tích cực tham gia vào các hoạt động. Trẻ phát triển trí tưởng tượng, năng động, mạnh dạn, tự tin, nhanh nhẹn, chủ động hơn trong mọi hoạt động
Biết cách giải quyết khác nhau cho cùng một sự việc hay cùng một vấn đề, biết so sánh và rút ra sự giống nhau giữa các sự vật , biết suy luận, phán đoán và thử nghiệm..
Tự nêu lên các ý tưởng của mình trong các hoạt động, luôn tự khám phá, tìm tòi dưới sự quản lý bao quát của cô giáo.
Sự tích cực và chủ động, sáng tạo của trẻ phát triển rõ rệt. Cụ thể qua khảo sát cuối năm cho kết quả như sau:
Kết quả có so sánh đối chứng trước khi áp dụng và sau khi áp dụng.
Tổng số học sinh khảo sát: 39
| TT | Nội dung | Kết quả trước khi áp dụng biện pháp | Kết quả sau khi áp dụng các biện pháp |
| Đạt | Tỉ lệ % | KĐ | Tỉ lệ % | Đạt | Tỉ lệ % | KĐ | Tỉ lệ % |
| 1 | Trẻ hoạt động tích cực vào môi trường đã tạo trong lớp | 19 | 48 | 20 | 52 | 39/39 | 100 | 0/39 | 0 |
| 2 | Trẻ biết thể hiện khả năng, chủ động nói lên suy nghĩ của bản thân | 19 | 48 | 20 | 52 | 39/39 | 100 | 0/39 | 0 |
| 3 | Kỹ năng sử dụng đồ dùng, đồ chơi trong lớp. | 20 | 52 | 19 | 48 | 39/39 | 100 | 0/39 | 0 |
| 4 | Trẻ hứng thú tham gia các hoạt động. | 15 | 39 | 3 | 61 | 39/39 | 100 | 0/39 | 0 |
| 5 | Trẻ biết tạo ra sản phẩm sáng tạo với những nguyên vật liệu đồ dùng, đồ chơi. | 16 | 41 | 23 | 59 | 39/39 | 100 | 0/39 | 0 |
c. Điều chỉnh, bổ sung sau thực nghiệm: (Không có).
4. Kết luận.
Phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi là một việc làm rất quan trọng trong quá trình nuôi dưỡng, chăm sóc giáo dục trẻ. Muốn làm tốt được điều đó bản thân là một giáo viên cần phải tốt vai trò của mình, cô giáo phải nắm bắt những biểu hiện tính tích cực chủ động sáng tạo của trẻ. Luôn lấy trẻ làm trung tâm của mọi hoạt động, trẻ được đưa ra ý kiến, bày tỏ quan điểm, được thực hành trải nghiệm thông qua các hoạt động. Cô giáo là người tổ chức, hướng dẫn các hoạt động, đồng thời khuyến khích, động viên trẻ có thể tham gia khi cần thiết để tạo ra quá trình hoạt động tích cực của trẻ. Kịp thời động viên khích lệ trẻ nhằm gây hứng thú và bồi dưỡng tự tin trẻ sẽ tích cực chủ động sáng tạo là tiền đề cho trẻ phát triển sau này.
5. Những kiến nghị đề xuất.
Để biện pháp phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trường mầm non Bình Định đạt hiệu quả tốt hơn trong thời gian tới, tôi xin có một số kiến nghị sau:
a. Đối với tổ chuyên môn:
- Thường xuyên có những buổi trao đổi chuyên môn cho giáo viên trong tổ về cách phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo cho trẻ.
b. Đối với nhà trường:
Cần tạo điều kiện cho giáo viên trong trường được đi kiến tập, thăm quan, dự các lớp tập huấn để giáo viên có cơ hội học hỏi thêm kinh nghiệm tổ chức các hoạt động học tập và vui chơi để phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo cho trẻ.
Hàng năm cần tu bổ khuôn viên bên ngoài cho trẻ có môi trường phong phú để trải nghiệm, khám phá, vui chơi học tập giúp trẻ phát huy được tích cực chủ động sáng tạo 1 cách tốt nhât.
c. Đối với phòng Giáo dục đào tạo:
Hàng năm nên tổ chức những buổi giao lưu, lớp tập huấn chuyên môn về phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi để giáo viên học hỏi và đúc rút kinh nghiệm.
Đầu tư cơ sở vật, trang thiết bị đồng thời khuyến khích giáo viên nghiên cứu nhiều học liệu mới, nhiều hoạt động hiệu quả hấp dẫn trẻ. Tạo mọi điều kiện tốt nhất cho giáo viên yên tâm công tác đồng thời phát huy hết khả năng phục vụ chuyên môn
Trên đây là báo cáo của tôi về “Biện pháp phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trường mầm non Bình Định” trong năm học 2021 - 2022. Tôi rất mong các bạn đồng nghiệp cũng như Ban Giám hiệu và Lãnh đạo cấp trên xem xét, đóng góp ý kiến để đề tài của tôi được hoàn thiện hơn và có nhiều biện pháp hữu ích nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo đạt hiệu quả cao hơn.
PHẦN III: MINH CHỨNG VỀ HIỆU QUẢ CỦA BIỆN PHÁP
1. Kết quả có so sánh đối chứng trước khi áp dụng và sau khi áp dụng.
Tổng số học sinh khảo sát: 39 trẻ
| TT | Nội dung đánh giá | Kết quả đầu | Kết quả cuối | So sánh |
| Số trẻ đạt | Tỉ lệ % | Số trẻ đạt | Tỉ lệ % | Tăng | Giảm |
| 1 | Trẻ hoạt động tích cực vào môi trường đã tạo trong lớp | 19/39 | 48 | 39/39 | 100 | 52% | 0 |
| 2 | Trẻ biết thể hiện khả năng, chủ động nói lên suy nghĩ của bản thân | 19/39 | 48 | 39/39 | 100 | 52% | 0 |
| 3 | Kỹ năng sử dụng đồ dùng, đồ chơi trong lớp. | 20/39 | 52 | 39/39 | 100 | 48% | 0 |
| 4 | Trẻ hứng thú tham gia các hoạt động. | 15/39 | 39 | 39/39 | 100 | 61% | 0 |
| 5 | Trẻ biết tạo ra sản phẩm sáng tạo với những nguyên vật liệu đồ dùng, đồ chơi. | 16/39 | 41 | 39/39 | 100 | 59% | 0 |
(Từ nguồn khảo sát chất lượng đầu vào và chất lượng cuối năm của lớp 5 - 6 tuổi trường mầm non Bình Định)
2. Một sô hình ảnh minh chứng cho các biện pháp và một số hình ảnh minh chứng cho sự tiến bộ của trẻ: (Kẹp đính kèm)
3. Giấy chứng nhận giáo viên giỏi: (Kẹp đính kèm)
4. Các quyết định khen thưởng giáo viên, lớp của Hiệu trưởng (Kẹp đính kèm)
PHẦN IV: CAM KẾT
Trên đây là một vài kinh nghiệm nhỏ của tôi. Tôi rất mong sự đóng góp của lãnh đạo chuyên môn để báo cáo của tôi ngày càng được hoàn thiện hơn.
Tôi xin cam kết không sao chép hoặc vi phạm bản quyền, các biện pháp đã triển khai thực hiện và minh chứng về sự tiến bộ của trẻ là trung thực.
| | Bình Định, ngày tháng năm |
GIÁO VIÊN
(Ký và ghi rõ họ tên)
Đánh giá, nhận xét của tổ chuyên môn
………………………………………………………………………………………...……………………………………………………………………………………….
......................................................................................................................................
TỔ TRƯỞNG CHUYÊN MÔN
(Ký và ghi rõ họ tên)
Đánh giá nhận xét của đơn vị
………………………………………………………………………………………..………………………………………………………………………………………..………………………………………………………………………………………...………………………………………………………………………………………..............................……………………………………………………………….........
HIỆU TRƯỞNG
(Ký và đóng dấu)
Hình ảnh 1: Xây dựng môi trường hấp dẫn lôi cuốn trẻ
Hình ảnh 2: Trẻ hoạt động theo nhóm
Hình ảnh 3: Trẻ chơi bán hàng
Hình ảnh 4: Trẻ tạo ra sản phẩm sáng tạo
Hình ảnh 5: Trẻ làm thí nghiệm
Hình ảnh 6: Trẻ sử dụng nguyên vật liệu từ phế thải để tạo rẩn phẩm